Oklahoma

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Far til: navigatión, leita
Flagg Skjøldur
Flag of Oklahoma.svg Oklahomastateseal.jpg
Map of USA OK.svg
Land: Flag of the United States USA
Alment mál: Enskt
Høvuðsstaður: Oklahoma City
Størsta býur: Oklahoma City
Innlima: 16. november 1907
Guvernørur: Mary Fallin (R)
Vídd: 181,196 km²
Íbúgvar (2011): 3,751,351
fyri km²: 19.4/km²
Tíðarzona: UTC -6/-5
Heimasíða: www.ok.gov

Oklahoma (enskt: State of Oklahoma) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 3,7 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Oklahoma City. Í norðri hevur Oklahoma mark við Kansas og Colorado, í eystri við Missouri og Arkansas, í suðri við Texas, og í vestri við New Mexico. Eyknavni hansara er Skjóttaristaturin (enskt: The Sooner State). Orðið Oklahoma kemur úr Choctaw og merkir reyðmanslandið. Guvernørurin, Mary Fallin, er tann fyrsta kvinnan í guvernørsessinum í Oklahoma. Hon er republikanari; hart í móti fosturtøku, hon vil ikki hoyra talað um, at samkynd sleppa at giftast, og hon er limur í NRA, sterka felagsskapinum, sum virkar fyri, at amerikanarar sleppa at bera skotvápn.

Í Oklahoma eru tey sera von við melduródnar. Fleiri hundrað melduódnir eru á hvørjum ári í melduódnarbeltinum, sum gongur ígjøgnum Oklahoma og Kansas. Í stórari melduródn kann vindferðin vera 350-400 km um tíman, og tvørmátið kann vera 200 m. ella meira. Melduódnin flytur seg einar 25 km um tíman. Slíkar vindur rívur lættiliga bæði hús, bilar og fólk um koll. Ódnin Moore kravdi t.d. 24 mannalív í 2013 [1]. Oklahoma var betri fyrireika hesaferð enn í 1999, tá ein líknandi ódn rakti landið, og kravdi lívið av 55.

Søga[rætta | rætta wikitekst]

Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]

Mangir indiánar í Oklahoma doyðu í stríðnum við evropeiskar niðursetumenn.

Fyrstu fólk, ið settu búgv í Oklahoma, komu úr Asia fyri fleiri enn 12 000 árum síðan [2]. Tey eltu djórini, ið tey veiddu. Sum frá leið livdu ættirnir í skipaðum samfeløgum. Fjaðrar vístu, hvussu raskur indiáni hevði verið í bardøgum. 1 vísti, at hann hevði dripið ein fígginda; 2 vísti, at hann hevði dripið ein fígginda og tikið hársvørðin við sær; 3 vísti, at hann hevði skorið ein fígginda á háls; og 4 bar boð um, at hann var sjálvur særdur í bardaga.

Í 1541 komu á fyrsta sinni fólk úr Spania til Oklahoma. Tey vildu hava lendi og hóttu soleiðis lívsgrundarlagið hjá upprunafólkinum. Indiánarnir í Oklahoma vóru ofta í bardaga við niðursetumenninar. Serliga í 19. øld gjørdu indiánarnir mótstøðu, tá ið oklahomska stjórnin vildi hava teir burtur av leiðunum, har teir hildu til. Eftir harðligt stríð vóru indiánarnir fluttir í friðingarøki, landøki, ætlað teimum burturav. Teir 392 túsund indiánarnir [3] í Oklahoma búgva nú í friðingarøkjum, sum teir sjálvir stýra. Fyri stuttum hava nógvar ættir gjørt um seg og vunnið sær eftur land, sum tær áður høvdu mist. Friðingarøkið hjá osaga, størstu indiánaættini í Oklahoma [4], er meira enn 5,966.80 km² í Osage County.

Yvirgangsálop[rætta | rætta wikitekst]

Í 1996 vaks óttin fyri atsóknum frá víðgongdum hernaðarligum høgrabólkum, sum stríðast fyri hvítum yvirræði í Oklahoma. Í 1995 sorlaði ein bilbumba eini samveldishús í Oklahoma City í Oklahoma, og 167 børn og vaksin doyðu. Høgravíðgongdi Timothy McVeigh (23. apríl 1968 – 11. juni 2001), ið hevði verið amerikanskur hermaður, varð seinni dømdur frá lívinum fyri ræðuligu bumbuatsókina.

Føðingar í Oklahoma[rætta | rætta wikitekst]

Keldur[rætta | rætta wikitekst]

  1. http://www.news9.com/story/24020267/victims-to-be-remembered-6-months-after-may-20-tornado
  2. http://www.ou.edu/cas/archsur/flash/oklahoma.html
  3. http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf
  4. Census of 2000, United States Census Bureau

Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]


Flag of the United States.svg
Høvuðsstaðarøki
Flag of the United States.svg
District of Columbia
Amerikanskir statir
Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaii · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kalifornia · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · New Hampshire · New Jersey · New Mexico · New York · Norðurcarolina · Norðurdakota · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvania · Rhode Island · Suðurcarolina · Suðurdakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Vesturvirginia · Virginia · Washington · Wisconsin · Wyoming
Amerikonsk hjálond
Amerikanska Sámoa · Bakeroyggj · Guam · Howlandsoyggj · Jarvisoyggj · Johnston Koralloyggj · Jómfrúoyggjar ·
Kingmanoyggj · Midwayoyggjar · Navassaoyggj · Norðaru Marianaoyggjar · Palmyra Koralloyggj · Puerto Riko · Wakeoyggj