Colorado

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Far til: navigatión, leita
Flagg Skjøldur
Flag of Colorado.svg Colorado seal.jpg
Map of USA CO.svg
Land: Flag of the United States USA
Alment mál: Enskt
Høvuðsstaður: Denver
Størsta býur: Denver
Innlima: 1. august 1876
Guvernørur: John Hickenlooper (D)
Vídd: 269,837 km²
Íbúgvar (2013): 5,268,367
fyri km²: 19.6/km²
Tíðarzona: UTC -7/-6
Heimasíða: www.colorado.gov

Staturin Colorado (enskt: State of Colorado), á føroyskum ofta nevndur Kolorado, er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 5,2 mió. íbúgvar. Denver er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Í 1876 bleiv Colorado lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við Wyoming og Nebraska, í eystri við Nebraska og Kansas, í suðri við Oklahoma og New Mexico, og í vestri við Utah.

Eyknevni hansara er Hundraðárastaturin (enskt: The Centennial State).

Politikkur[rætta | rætta wikitekst]

Kannabis[rætta | rætta wikitekst]

Fyrsta januar í 2014 gjørdist Colorado tann fyrsti deilstaturin í USA sum legaliseraði kannabis til privat brúk [1][2]. Produktini skuldu skattast, og í mars 2014 er roknskapurin fyri ársins fyrsta mánaða almannakunngjørdur: roknskapurin vísur at 59 sølur umsettu fyri 14 milliónir dollarar, eina 80 milliónir krónur [3][4]. Tær nýggju marihuanasølurnar rindaði tilsamans tvær milliónir dollarar í skatti, meðan útsølustøðini fyri medisinskt kannabis skattaðust fyri 1,5 milliónir dollarar. Kannabis til privat brúk hevur fingið egnan skatt á tíggju prosent, sum kemur umframt tann vanliga skattin á 2,9 prosent og lokal avgjøld. Pengarnir eru oyramerktir, og skula brúkast til almannaheilsu og skúlar í deilstatinum. Guvernørurin John Hickenlooper (D) hevur avgjørt at tær fyrstu 40 milliónirnar sum koma inn skula brúkast til at byggja og umvæla skúlar [5]. Barack H. Obama, forseti, hevur stuðlað Hickenlooper [6][7] og sigur m.a. at hann í sínum endurminningum roykti marijuana sum tannáringur [8][9].

Søga[rætta | rætta wikitekst]

Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]

Anasazi mentanin, navnið merkir "tey avgomlu", tók seg upp í Suðurcolorado um 700 [10]. Sum tíðin leið, fóru teir at byggja hús síni hvørt oman á annað, bygt varð við fløtum múrsteinum, sum vórðu turkaðir í sólini. Búðirnir vórðu til bygdir ella smáar býir, nevndir puebloir. Um 1100 flutti anasazifólkið niðan í fjøllini, kanska tí at har lá betur fyri at byggja puebloir undir høgum loftum í reystum homrum. Ovast á fjøllunum vóru maismarkirnar, sum teir máttu bera vatn á. Handverkarar gjørdu búnyttur úr leiri og aðrar vakrar prýðislutir av dýrum steini, til dømis turkissteini.

Anasazikonufólkini skapaðu leir við hondunum, tí tá á døgum visti fólkið í Amerika ikki um leirkerahjólið. Tey rullaðu leirlongdir og løgdu tær hvør oman á aðra. Framman fyri hús síni bygdu anasaziar rund halgirúm, nevnd "kivar", við beinkjum fram við veggirnar. Hesi rúmini vóru bara til mannfólk, har teir komu saman at tingast og at biðja til gudar sína. Undirvíst var eisini í hesum rúmum. Kivaveggirnir vóru eisini prýddir við kálkmálningum.

Anasazifólkið helt til í teimum fýra grannaríkjunum: Colorado, Arizona, New Mexico og Utah. Stórar búsetningar vóru til dømis í Mesa VerdeMontezuma County, Colorado), Chaco CanyonSan Juan County, New Mexico) og Canyon de ChellyApache County, Arizona) [11].

Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]

  1. http://www.dagbladet.no/2012/12/11/nyheter/politikk/marihuana/utenriks/usa/24777468/
  2. https://www.vg.no/bildespesial/spesial.php?id=11148
  3. http://www.nrk.no/nyheter/1.11597526
  4. http://www.denverpost.com/news/ci_25314108/colorado-saw-2-million-recreational-marijuana-taxes-january
  5. http://www.dagbladet.no/2014/03/12/nyheter/cannabis/maihuana/32259382/
  6. http://www.vg.no/nyheter/utenriks/artikkel.php?artid=10120509
  7. http://www.nrk.no/verden/obama-stotter-legalisering-1.11481058
  8. http://www.nytimes.com/2006/10/24/world/americas/24iht-dems.3272493.html
  9. http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2014/01/19/22360951-obama-pot-not-more-dangerous-than-alcohol?lite
  10. http://hewit.unco.edu/DOHIST/puebloan/begin.htm
  11. http://www.cpluhna.nau.edu/People/anasazi.htm


Flag of the United States.svg
Høvuðsstaðarøki
Flag of the United States.svg
District of Columbia
Amerikanskir statir
Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaii · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kalifornia · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · New Hampshire · New Jersey · New Mexico · New York · North Carolina · North Dakota · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvania · Rhode Island · South Carolina · South Dakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming
Amerikonsk hjálond
Amerikanska Sámoa · Bakeroy · Guam · Howlandoy · Jarvisoy · Johnstonoy · Jómfrúoyggjar ·
Kingman Reef · Midwayoyggjar · Navassaoy ·Norðurmarianoyggjar · Palmyraoy · Puerto Riko · Wakeoy