HM fótbóltur

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Far til: navigatión, leita

HM í fótbólti (enskt; FIFA World Cup) er størsta undirhaldshending í heiminum. Einki annað tiltak savnar líka nógv fólk frammanfyri sjónvarpsskermarnar sum hendan kappingin, ið verður avgjørd fjórða hvørt ár. Men soleiðis hevur ikki altíð verið.

FIFA verður stovnað[rætta | rætta wikitekst]

Í 1904 var fundur hildin í Paris við tí endamáli at seta á stovn eina heimssamgongu fyri fótbóltssambond. - Federation Of International Football Asssociations (FIFA), sum samgongan kom at eita, hevði upprunaliga sjey limalond; Belgia, Danmark, Frakland, Niðurlond, Spania, Sveis og Svøríki. Bretsku fótbóltssambondini (Ongland, Skotland, Írland og Wales) vóru ikki umboðað á fundinum, m.a. orsaka av, at fótbólturin longu var professionel ítrótt í Bretlandi. Nýstovnaða fótbóltssamgongan setti sær m.a. sum mál at skipa fyri eini Heimsmeistarakapping.

Bretar seta seg uttanfyri[rætta | rætta wikitekst]

Tá ið Fyrri Heimsbardagi brast á, var FIFA vaksið og kundi nú av røttum kallast ein heimsfelagsskapur; Brasil, Argentina, USA og "heimalondini" Ongland, Írland, Skotland og Wales vóru nú komin við. Hóast hesa vaksandi undirtøku vóru trupulleikar fyri framman. Eftir kríggið vildi Ongland (og teir fingu stuðul frá Skotlandi, Írlandi, Wales, Fraklandi og Belgia) ógvuliga treyðugt spæla dystir móti gomlu fíggindunum úr Týsklandi, Eysturríki og Ungarn, og á fundi í Bruxelles í 1919 varð samtykt "ikki at hitta neutralar samgongur ella neutral feløg, ið hava spælt móti samgongum, ella feløgum úr Miðveldunum", og soleiðis settu bretar seg sjálvar uttanfyri heimsfelagsskapin. Í Belgia broyttu tey skjótt meining, tí tey skuldu vera OL-vertir í 1920, og kundu tí ikki loyva sær slíkan hugburð.

Fótbóltur er fyri professionellar[rætta | rætta wikitekst]

Á fundinum í 1926 staðfesti Henri Delauny, sum var formaður í fronsku fótbóltssamgonguni, at "Ein altjóða fótbóltskapping kann ikki longur vera partur av Olympisku Leikunum, ið er fyri amatørar, tí professionalisman er komin. Spurningurin var bara, hvussu ein professionellur fótbóltsspælari skuldi definerast. Bretsku fótbóltssamgongurnar, ið nú aftur vóru komnar upp í FIFA, ivaðust ikki og settu fram sína definitión fyri hinum limalondunum; men tey høvdu ilt við at semjast um bretsku loysnina, og hesaferð var ósemjan verri at bøta, og tí hildu bretar seg burtur frá Heimsmeistarakappingini í mong ár. Men HM kom tó kortini.

Fyrsta HM endaspælið verður fyrireikað[rætta | rætta wikitekst]

Á FIFA fundinum í 1928 varð skotið upp at fara undir fyrireikingarnar til HM kappingina í fótbólti. 25 limalond atkvøddu fyri uppskotinum; bert Svøríki, Danmark, Noreg, Finnland og Estland atkvøddu ímóti. Hugo Meisl fekk uppgávuna at leggja kappingina til rættis. Meisl var ein av fremstu monnunum í Miðevropiskum fótbólti, og hevði um hetta mundið skipað fyri teimum væleydnaðu kappingunum Mitropa Cup, ið var kapping fyri feløg, og Nations Cup, ið var fyri landsliðini hjá Kekkoslovakia, Eysturríki, Sveis, Italia og Ungarn. Fyri at kappingin skuldi eydnast og av røttum kunna bera heitið Heimsmeistarakapping Í Fótbólti, mátti ein háttur finnast at fáa londini í Suðuramerika við.

Tey lond, sum ynsktu at vera vertir, vóru Svøríki (hóast teir høvdu atkvøtt ímóti kappingini!), Niðurlond, Spania og Ungarn; men kortini var tað Uruguei, sum fekk heiðurin. Landið vann Olympisku kappingina í 1928 og bjóðaði sær til at rinda allar útreiðslurnar hjá teimum luttakandi landsliðunum.

Myndahøggarin Abel Lafleur evnaði steypin til, ið fekk navnið "Jules Rimet Steypið" at heiðra formannin hjá FIFA, tí hansara eldhugur hevði verið so avgerandi fyri at fáa HM kappingina av bakkastokki.

Uruguei 1930[rætta | rætta wikitekst]

Dato: 13/7 - 30/7

Luttakarar (13)[rætta | rætta wikitekst]

Argentina - Belgia - Bolivia - Brasil - Kili - Frakland - Jugoslavia - Meksiko - Paraguei - Peru - Rumenia - USA - Uruguei.

Finala[rætta | rætta wikitekst]

  • Uruguei 4 (Dorado 1-0, Cea 2-2, Iriarte 3-2, Castro 4-2)
  • Argentina 2 (Peucelle 1-1, Stábile 1-2)

Málríkasti dystur[rætta | rætta wikitekst]

Frakland 1935[rætta | rætta wikitekst]

Italia 1938[rætta | rætta wikitekst]

Brasil 1950[rætta | rætta wikitekst]

Sveis 1954[rætta | rætta wikitekst]

Svøríki 1958[rætta | rætta wikitekst]

Kili 1962[rætta | rætta wikitekst]

Ongland 1966[rætta | rætta wikitekst]

Meksiko 1970[rætta | rætta wikitekst]

Týskland 1974[rætta | rætta wikitekst]

Argentina 1978[rætta | rætta wikitekst]

Spania 1982[rætta | rætta wikitekst]

Italia 1990[rætta | rætta wikitekst]

USA 1994[rætta | rætta wikitekst]

Frakland 1998[rætta | rætta wikitekst]

Japan/Korea 2002[rætta | rætta wikitekst]

Týskland 2006[rætta | rætta wikitekst]

HM Vinnarar[rætta | rætta wikitekst]

Ár Vertur Vinnari Finaludystur
2010 Suðurafrika Spania Holland 0 - 1 Spania
2006 Týskland Italia Italia 1 - 1 Frakland (Italia vann við brotspørkum)
2002 Japan/Korea Brasilia Brasilia 2 - 0 Týskland
1998 Frakland Frakland Frakland 3 - 0 Brasilia
1994 USA Brasilia Brasilia 0 - 0 Italia (Brasilia vann við brotspørkum)
1990 Italia Týskland Týskland 1 - 0 Argentina
1986 Meksiko Argentina Argentina 3 - 2 Týskland
1982 Spania Italia Italia 3 - 1 Týskland
1978 Argentina Argentina Argentina 3 - 1 Niðurlond
1974 Týskland Týskland Týskland 2 - 1 Niðurlond
1970 Meksiko Brasilia Brasilia 4 - 1 Italia
1966 Ongland Ongland Ongland 4 - 2 Týskland
1962 Kili Brasilia
1958 Svøríki Brasilia Brasilia 5 - 2 Svøríki
1954 Sveis Týskland Týskland 3 - 2 Ungarn
1950 Brasilia Uruguei (eingin finaludystur, men í seinasta dystinum í finalubólkinum vann Uruguei 2 - 1 á Brasilia)
1938 Frakland Italia
1934 Italia Italia
1930 Uruguei Uruguei Uruguei 3 - 1 Argentina

Toppskjúttar[rætta | rætta wikitekst]

Hesir hava skotið tey flestu málini til HM kappingar gjøgnum allar tíðir frá 1930 - 2010 (frá seks málum og fleiri):

Mál Málskjútti
15  Brasil Ronaldo
14  Týskland Gerd Müller,  Týskland Miroslav Klose
13  Frakland Just Fontaine
12  Brasil Pelé
11  Týskland Jürgen Klinsmann,  Ungarn Sándor Kocsis
10  Argentina Gabriel Batistuta,  Peru Teófilo Cubillas, Pólland Grzegorz Lato,  Ongland Gary Lineker,  Týskland Helmut Rahn
9  Brasil Ademir  Italia Roberto Baggio,  Portugal Eusébio,  Brasil Jairzinho,  Italia Paolo Rossi,  Týskland Karl-Heinz Rummenigge,  Týskland Uwe Seeler,  Brasil Vavá,  Italia Christian Vieri
8  Brasil Leônidas[1],  Argentina Diego Maradona, Fyrimynd:Land dáta Uruguay Oscar Míguez,  Brasil Rivaldo,  Argentina Guillermo Stábile,  Týskland Rudi Völler
7  Brasil Careca,  Kekkoslovakia Oldřich Nejedlý[2],  Niðurlond Johnny Rep,  Týskland Hans Schäfer,  Pólland Andrzej Szarmach,  Ungarn Lajos Tichy
6  Brasil Bebeto,  Niðurlond Dennis Bergkamp,  Pólland Zbigniew Boniek,  Týskland Helmut Haller,  Frakland Thierry Henry,  Sveis Josef Hügi,  Argentina Mario Kempes,  Týskland Lothar Matthäus,  Týskland Max Morlock,  Eysturríki Erich Probst,  Niðurlond Rob Rensenbrink,  Brasil Rivelino,  Russia Oleg Salenko,  Ungarn György Sárosi,  Italia Salvatore Schillaci,  Bulgaria Hristo Stoichkov,  Kroatia Davor Šuker

Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]

Keldur[rætta | rætta wikitekst]

  1. FIFA krediteraði upprunaliga Leônidas fyri átta mál í 1938, men broytti hetta til sjey mál í november 2006.
  2. FIFA krediteraði upprunaliga Nejedlý fyri fýra mál í 1934. Í november 2006 broyttu teir tað til fimm mál, sum svarar til at hann skoraði sjey mál í alt (hann skoraði tvey mál í 1938). [1]