Pluto

Pluto

Uppdaging
Uppdagari	Clyde W. Tombaugh
Uppdaga	18. februar, 1930
Ringrás um sólina
Semi-major axis	5,906,376,272 km 39.481 686 77 AU
Orbital circumference	36.530 Tm 244.186 AU
Eccentricity	0.248 807 66
Perihelion	4,436,824,613 km 29.658 340 67 AU
Aphelion	7,375,927,931 km 49.305 032 87 AU
Orbital period	90,613.3055 d (248.09 a)
Synodic period	366.73 d
Avg. Orbital Speed	4.666 km/s
Max. Orbital Speed	6.112 km/s
Min. Orbital Speed	3.676 km/s
Inclination	17.141 75° (11.88° to Sun's equator)
Longitude of the ascending node	110.303 47°
Argument of the perihelion	113.763 29°
Umhvørvi
Mánar	3
Aliseginleikar
Diametur	2306 ± 20 km (18% av Jørðini, ella 1423 ± 12 míl)
Yvirflatau vídd	[[1 E13 m²|1.795Fyrimynd:E]] km2 (0.033 Jørðir)
Rúmd	7.15Fyrimynd:E km3 (0.0066 Jørðir)
Massi	[[1 E22 kg|(1.305±0.007)Fyrimynd:E]] kg [1] (0.0021 Jørðir)
Mean density	2.03±0.06 g/cm3 [2]
Equatorial gravity	0.58 m/s2 (0.059 gee)
Escape velocity	1.2 km/s
Rotation period	−6.387230 d (6 d 9 h 17 m 36 s)
Rotation velocity	47.18 km/h (at the equator)
Axial tilt	122.54° (to orbit) 115.60° (to the ecliptic)[3]
Right ascension of North pole	133.02° (8 h 52 min 5 s)
Declination	-9.09°
Albedo	0.49–0.66 (varies by 35%) [4][5]
Surface temp.	lág miðal hág 33 K 44 K 55 K
Adjective	Plutonian
Atmosferu eginleikar
Atmosferu trýst	0.30 pascals (summar hámark)
Samanseting	køvievni, metan

Klótan Pluto er flokkað í bólkin gongustjørnudvørgar, og melur klótan kring Sólina í eini ringrás uttanfyri henni hjá Neptun. Henda umflokkin av Pluto fór fram eftir 24. august 2006, tá ið 2500 vísindafólk, sum vóru komin saman á ráðstevmiu í Sveis samdust um at Pluto ikki longur skuldi verða roknað millum gongustjørnur.

Umflokkingin av Pluto

Tá ið Pluto varð flutt niður í flokking millum klóturnar í umfari um sólina, vóru ávís atlit tikin.

Fyrst og fremst var ætlað um støddina, tí klótan er rættiliga nógv minni enn hinar 8 gongustjørnurnar; haraftrat eru eisini aðrir gongustjørudvørgar funnir í sólskipanini, bæði áðrenn Pluto varð funnin í 1930 (t.d. Ceres), og ikki minst hesi seinastu árini, tá ið betraðu stjørnukikararnir hava latið okkum sæð smálutir, sum fyrr vóru fjaldir fyri eygum okkara (t.d. Sedna).

Vísindafólk høvdu valið: Skal Pluto, ið ikki er nevnivert størri enn hinir gongustjørnudvørgarnir, framvegis hava serstøðun sum verulig gongustjørna, bert tí klótan fekk hetta heitið afturi í 1930'unum? Ella skulu allir hinir gongustjørnudvørgarnir flytast upp mill gongustjørnurnar, so vit fáa eitt møgulig óendaligt tal av klótum av hesum slag? Men hinvegin, so var Merkur heldur ikki so øðiliga nógv størri enn Pluto ... og hvussu við mánunum Titan og Callisto? Skuldu teir nú eisini flokkast umaftur?

Skilmarkan av gongustjørnum

Tørvur var tí á eini avgjørdari skilmarkan, ið greitt útgreinaði, nær talan er um eina gongustjørnu, og nær talan er um ein gongustjørnudvørg. Á ráðstevnuni í Sveis varð komið til hesa niðurstøðu í trimum punktum.

Skal klóta í ringrás um sólina kunna kallast ein gongustjørna krevst, at talan er um himmallikam í beinleiðis umfari um sólina (1), sum er nóg stórt, at atdráttarmegin hevur gjørt tað runt(2), tó uttan at hava ruddað burt onnur likam í grannalagnum(3), og tá ið Pluto hoyrir til Kuiper-beltið, sum verður hildið at hava líka nógvar klótur, klettar og ís sum Asteroidu-beltið, kann valla sigast, at gongustjørudvøgurin uppfyllir seinastu treytina.

Tvørmátið á Pluto er bara fimtingur av tvørmáti Jarðar. Pluto er kaldasta klótan í sólarskipaini við einum miðalhita upp á -260 °C (-436 °F). Pluto hevur ein mána, Karon, sum varð sæddur í 1978.