Steintór Rasmussen

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Far til: navigatión, leita

Steintór Rasmussen er føddur í 1960 og eitt talent longu frá barnsbeini. Hann er vælkendur sum ein av frændunum í Frændur, ið trinu á pall fyrstu ferð í 1984, og hvørs løg er blivin fólkaogn her á klettunum.
Tó skrivar Steintór Rasmussen um annað enn samfelagslig viðurskifti. Kærleiksballadur og barnasangir tróta ikki, og hann er eisini raskur at umseta løg til føroyskt. Kendasta dømi um hetta man vera “Tað fagrasta eg veit” hjá Bjørn Afzelius.
Hóast hann ofta verður settur í samband við bólkin Frændur, so hevur hann eisini roynt at gingið egnar leiðir við tónleikinum. Í 1989 gav hann út fløguna Millum Frændur út, og í 1998 kom Kærleikans Vallaraheim. Tó hevur Steintór Rasmussen yrkt og skrivað síðan tannárini, og "Føroyingar liva ikki av fiski eina" frá 2003 er fyrsta yrkingasavnið hjá honum.

Føroyingar liva (ikki) av fiski eina[rætta | rætta wikitekst]

Uttan iva er Steintór Rasmussen eitt tað dugnaligasta skaldið, ið rúmast her á oyggjunum, hóast hann ikki er sloppin so væl frá sínum yrkingasavni, sum hann átti. Hann viðger nógv ymisk evni í hesum yrkingasavni: Kærleiki, dreymar, Havnin, móðurmálið og ikki minst føðilandið. Hetta er tað, ið vanliga sæst í skaldskapi hansara, og tað er tískil ikki nøkur ovfarin kensla, ið ein situr eftir við, tá seinasta síðan er lisin.
Hetta merkir ikki, at yrkingarnar ikki eru góðar. Tí tað eru tær so avgjørt. Steintór Rasmussen dugir sera væl at flætta orð saman til setningar, ið allir ganga upp í eina hægri eind. Tó hevur hann ofta lyndi til at romantisera veruleikan, soleiðis at skaldskapurin til tíðir sýnist heldur surrealistiskur.
Ein av gávunum hjá Steintór Rasmussen er, at hann dugir væl at fáa lesaran at identifisera seg við tað, ið hann skrivar. Hetta sæst týðuliga í yrkingasavninum. Hansara málnýtsla er gerandislig, og yrkingarnar eru um gerandisligar tankar og støður. Í seinasta lagi vigar hetta talenti tyngri á vágskálini, og tískil kann eg ikki gera annað enn at lata væl at hansara debut-savni.

Tríggjar umboðandi yrkingar[rætta | rætta wikitekst]

Fyri at lýsa skaldskapin hjá Steintór Rasmussen fari eg at taka tríggjar yrkingar hjá honum burtur úr hópinum og viðgera tær. Fyri at fáa eina so breiða mynd sum gjørligt havi eg roynt at tikið trý ymisk sløg av yrkingum, soleiðis at eg havi ein barnasang, eina samfelagsyrking, ið samstundis eisini er ein kærleikssangur, og at enda eina yrking, ið eg als ikki dugi at bólka, men sum mær dámar sera væl, samstundis sum hon lýsir stílin hjá yrkjaranum ógvuliga væl.
Tær báðar fyrstu yrkingarnar eru í veruleikanum sangir, men eg havi valt at rópa tær yrkingar fyri at lætta um.

Karin[rætta | rætta wikitekst]

Hanus G. Johansen hevur gjørt lagið til “Karin” hjá Steintór Rasmussen, ið kom út á fløguni “Millum Frændur” í 1989.

Strukturelt kann sigast, at yrkingin er bygd upp traditionelt við seks ørindum, ið eru líka til longdar. Rútman og rímini eru reglulig (endarím:a,a,b,b), og tað er hetta, ið fær yrkingina at rigga sum sang. Yrkingin er skrivað á einum gerandisligum og pedagogiskum málið, og tað er hetta, ið fær meg at bólkað “Karin” sum ein barnasang, men hetta er ikki at skilja soleiðis at yrkingin bert er ætlað børnum.

Við yrkingini sigur Steintór Rasmussen frá einari søga, um eina gentu, ið finnur ein ring, sum eingin kennist við. Tíggju ár seinni traðkar ein kona fram og sigur seg eiga ringin. Frásøgufólkið er fjalt, soleiðis at talan er um eina flugu á veggjunum, ið greiðir frá hendingunum. Hetta fyribrigdið er sera vælegnað til barnasang, av tí at lesarin ikki hevur persónligar tankar hjá frásøgufólkinum at dragast við, og tí gerst yrkingin meira søgukend. Søgukenda gongdin í yrkingini gevur eitt ljóst og lætt huglag, soleiðis at yrkingin fær ein sera positivan og “fittan” dám, ið er eyðkent fyri barnasangir.

Sum sagt nýtir Steintór Rasmussen gerandisligt mál í yrkingini, og hann ger ikki nógv burtur úr at nýta metaforar og samanlíkningar, og tískil kann yrkingin sýnast ógvuliga líkatil, ella beinleiðis lættisoppaslig. Móti endanum verður tó vent í holuni. Metaforar og skaldsligar myndir verða nýttar, tá ið gamla konan sigur seg síggja dýrar perlur í eygunum á Karini, og við hesum leiðir yrkjarin okkum til moralin í yrkingini:

“Tó ikki alt, sum glitrar, er eydnan her í verð,

men lívið er ein dýrgripur, vit sjálvi evna her”.

Við hesum seinastu reglunum vendir yrkjarin øllum á høvdið, tá ið hann ger ringin, ið er tað essentiella í yrkingini, til ein metafor um, at gull og aðrir prýðislutir ikki eru tað týdningarmiklasta í lívinum, men heldur at lívið er ein dýrgripur í sjálvum sær.

Balladan um Jesús Escuan[rætta | rætta wikitekst]

Hesa yrkingina hevur Steintór Rasmussen skrivað saman við Ola Norskar og Eyðun Nolsøe. Seinast nevndi hevur eisini lagt lag til, og yrkingin varð til sang á fløguni “Amnesty tónar”.

Í mun til “Karin”, er hendan yrkingin ikki uppbygt eftir føstum rammum. Talan er um eina modernaða yrking, har tey átta ørindini eru ólík í bæði longd og rútmu. Av tí sama er lagið til yrkingina ymiskt, alt eftir hvat ørindi verður sungið. Rímini ganga heldur ikki eftir nøkrum ávísum leisti. Talan er um endarím, ið til tíðir eru sera ótraditionell. Sum dømi kann nevnast triðja ørindi: “Hevði sæð hann til forhoyr.... meir”. Sum havnarfólk, vildi eg ikki sagt at hesi bæði orðini ríma, men av tí at yrkjararnir hava skrivað á bygdarmáli, har ei=oy, og tískil ríma forhoyr og “moyr”.

Yrkingin er skrivað á gerandisligum máli, og saman við rímum, sum tey nevnd omanfyri, breiðka yrkjararnir við hesum um lesaramálbólkin. Vanligi lesarin kann identifisera seg við Escuan, ið verður lýstur sum ein heilt vanligur maður, ið verður órættvíst viðfarin. Yrkingin um mannin fer tískil beint inn í hjartað á lesarunum.

Í fyrstu syftu kann tað sýnast, sum um yrkingin ikki verður søgd av einum ávísum frásøgufólki. Hetta kemst av tí at eg-persónurin kemur ikki inn í myndina fyrr enn í fimta ørindi:

“Hann sum onnur, tú og eg skal fáa rættargongd og verju fyri seg” ørindi 5

Yrkingin sýnist at hava verið frásøgd av einari flugu á vegginum fram til fimta ørindi. Søgan um Jesús Escuan verður tískil frásøgd úr fleiri sjónarhornum. Tey fyrstu ørindini eru ikki merkt av meiningum hjá einum eg-persóni, men yrkjararnir hava latið upp í hendurnar á lesaranum at gera sínar egnu meiningar. Tó er flugan á vegginum í teimum fyrstu ørindunum ikki heilt objektiv heldur. Orðavalið peikar á ein sera subjektivan holdning:

“Gevur børnunum ein muss” ørindi 1

“Uttan úrslit leitaðu og mótleyst tóktist alt” ørindi 3

“Børnini faðirleys ein kvinna uttan mann.” ørindi 4

Flugan á vegginum spælir við kenslurnar hjá lesaranum við at nevna børnini, ið lesarin beinan vegin fær samkenslu við. Umframt hetta eru sjálvi orðini eisini sera kensluborin: muss - mótleyst – faðirleys.

Í fimta ørindi traðkar eg-persónurin fram, sum frásøgufólk. Við at siga “tú og eg”, setur hann seg sjálvan og Escuan í sama bát sum lesaran, og lesarin knýtir seg beinan vegin tættari, tí at hann fær eina heimliga kenslu av at vera í parti við onkrum um eitt felags áhugamál: Tú og eg – vit bæði. Í og við at eg-persónurin traðkar fram við sínum subjektiva hugburði, kemur boðskapurin hjá yrkjarunum til lesaran fram á borðið:

“Um Escuan var brotsmaður ella vanligt arbeiðsfólk

um hann framdi yvirgang helt seg til ein annan bólk

tað er líkamikið!

Hann sum onnur, tú og eg

skal fáa rættargongd og verju fyri seg.”

Sum áður nevnt, so havi eg bólkað hesa yrking sum kærleikssang. Hetta er ikki ein av teimum traditionellu, ið bert er um kærleikan millum ein mann og eina kvinnu. Frásøgufólkið nemur við familjulívið hjá Escuan, konan verður nevnd, men tað er ikki júst kærleikin teirra millum, ið frásøgufólkið leggur dent á. Hinvegin er yrkingin um kærleikan millum eitt menniskja og annað. Um hvussu øll menniskju eiga at standa á jøvnum føti:

“Hann sum onnur, tú og eg”

Frásøgufólkið leggur við hesum orðum dent á, at hóast maðurin hevur eitt navn sum Jesús Escuan, ið liggur so langt frá okkara mentan og gerandisdegi, so hevur maðurin rætt til rættvísa viðferð. Hesin boðskapur er í trá við ta hugsjón, ið liggur aftan fyri felagsskapin Amnesty International (yrkingin var við á fløguni Amnesty tónar). Hesin felagsskapur miðar m.a. eftir at tryggja øllum menniskjum í heiminum grundleggjandi rættindi, so sum t.d. eina rættvísa rættargongd. Hendan yrking persónligger hugsjónina handan Amnesty, soleiðis at lesarin fær eina mynd av teimum ræðuleikum, ið fara fram í øðrum pørtum av heiminum. Amnesty hevur fleiri ferðir roynt at eggja fólki til at skriva brøv til m.a. Guantánamo fongslið á Kuba, har fangar sita uttan útlit til rættargongd. Hendan yrking eggjar í seinasta ørindi lesaran til at agitera:

“Vilt tú vita hvat ið hendi

skriva spyr um hann.

Hann eitur Jesús Escuan.”

Við hesum seinastu orðum spyr frásøgufólkið lesaran beinleiðis, um hann bert vil lata standa til, ella um hann vil gera okkurt, soleiðis at hetta órættvísi kann basast. Frásøgufólkið letur hendan spurning hanga í luftini, soleiðis at lesarin sjálvur kann gera upp við seg sjálvan, um tað er rætt, at slíkt órættvísi fer fram, samstundis sum vit rópa okkum siviliserað menniskju. Hetta seinasta er ein av mongu eginleikunum hjá Steintór Rasmussen:

Hann viðger eitt evni- vendir tí og koppar tí á, og síðani blakar hann bóltin til lesaran sjálvan. Hetta kynstrið megnar hann til fulnar, og kemur tað serliga til sjóndar í balladuni um Jesús Escuan.

11. september[rætta | rætta wikitekst]

Tær báðar undanfarnu yrkingarnar eru báðar gjørdar til sang, og eru tær millum mongu perlurnar hjá Steintór Rasmussen. Henda seinasta yrkingin er ikki eins kend og hinar. Hon er heldur nýggj, varð fyrstu ferð prentað í yrkingasavninum “Føroyingar liva ikki av fiski eina” frá 2003.

Talan er um eina modernaða yrking við seks ørindum, ið eru ymisk til longdar. Gjøgnumgangandi eru eingi føst rím, men ørindini standa sjálvstøðugt, soleiðis at tey hava síni egnu rím, ið als ikki ganga aftur í hinum ørindunum. Dømi um hetta er t.d. triðja ørindi, har flest allar reglur enda við –um. Ì fimta ørindi eru tríggjar fylgjandi reglu, ið byrja við “tey”. Umframt hetta so eru bókstavarím tey mest vanligu í yrkingini. Longu fyrst í fyrsta ørindi síggja vit dømi um “drivnar dreingir”. Yrkjarin hevur uttan iva roynt at fingið hesi bókstavarím við vilja, tí í ørindi tvey “Slóknar sólin og blómurnar mistu bløðini”. Vanligt er at siga, at trøini missa bløðini, men um atlit skal takast til bókstavarím, so eru blómurnar eitt væl betri dømi.

Yrkingin er um allar teir ræðuligu 11. septembrarnar, ið frásøgufólkið hevur verið úti fyri. Samstundis sum hann greiðir frá søguligu hendingunum, megnar hann eisini at flætta sína egnu lívsleið inn í myndina. Hetta síggja vit dømi um, longu í fyrsta ørindi:

“Eg var farin til gongu tá Beatles fór á flog.”

Frásøgufólkið gevur hendingunum ein persónligan dám við at lata tær fylgja síni egnu lívsleið. Hetta fangar lesaran munandi meir, enn um hann bert hevði greitt frá um nøkur søgulig faktum. Yrkingin er skrivað á gerandisligum máli, ið er eyðkent fyri henda yrkjaran. Tó hevur henda yrkingin munandi fleiri metaforar og spæl við orðunum, enn tær báðar fyrru. Orðini eru tikin burtur úr vanliga talumálinum, men tey eru sett saman í setningar, ið eru ógjørligir at skilja,um ein ikki hevur neyðuga søguliga innlitið. Av tí at yrkingin næstan er bygd upp av metaforum einans, havi eg valt at greina hana ørindi fyri ørindi, soleiðis at einki dettur burt millum.

Fyrsta ørindi leiðir okkum inn á fyrsta minnisverda 11. september, ið frásøgufólkið minnist. Hann er júst farin til gongu, tá Beatles tekur seg fram. Flest fólk munnu hugsa um ræðuleikar, tá ið dagfestingin 11.september verður nevnd. Tískil er tað neyvan av óvart, at frásøgufólkið velur at nýta harðlig orð til at lýsa nakað so at siga óskaðiligt:

“11. september 62 brast bumban

Við Love Me Do var fyrsta skotið latið av

Tað bretska borgaraskapið gav seg yvir

Flower Power bylgjan tók valdið”

Mest av øllum ljóðar hetta sum ein herferð, og í mangar mátar var tað eisini so. Beatles og Flower Power hugtakið vóru ógvuliga kollveltandi fyri lívsstílin og lívsfatanina tá. Tað bretska borgaraskapið gav seg yvir á tann hátt, at drotningin sleyg beatlarnar til riddarar. Teir megnaðu at birta eina vón, i hvussu er í eina tíð:

“Unga trýssaratrúgvin plantaði vónir

Og gav friðinum møguleikan

Men vakrir dreymar grána skjótt”

Í hesum tíðarskeiði var Kalda Kríggið upp á tað hægsta, og vónirnar um “world peace” vóru ikki góðar. Uttan at nevna kríggið við einum orði fær frásøgufólkið okkum at hugsa um tað í næsta ørindi:

“Eg eri ellivu ár og syngi um gular kavbátar

Luftin er køld

Ikki í Føroyum men í heiminum

Várið kom ikki til Prag men kríggið kom til Vietnam

11. september 1971 doyr Nikita Krusjov

Maðurin sum tá ið Beatlarnir byrjaðu

Hevði 3. veraldarbardaga í russisku roulettini

Tann 11. september 1973

Slóknar sólin og blómurnar mistu bløðini

Eg minnist at mamma var illa við av tíðindunum

Og kom seinni at skilja hví”

Aftur her megnar frásøgufólkið at halda sína frágreiðing á einum gerandisligum støði. Við at siga,at tað verður sungið um gular kavbátar, so er sjálvandi talan um hitt so vælkenda lagið hjá Beatles “We all live in a yellow submarine...”. Kalda Kríggið er høvuðstema í hesum ørindi, men frásøgufólkið vísir lesaranum á ymiskar aðrar hendingar eisini. Í 1968 niðurbardu kommunistarnir ein uppreistur í Prag og um hetta mundið fór USA av álvara upp í Vietnamkríggið. Ørindið verður bundið saman av, at russiski forsetin, ið hevði verið essentiellur frontfigurur í heimssamfelagnum síðan annan heimsbardaga, doyr hin 11. september.

Seinna helvt av øðrum ørindi hoyrir til triðja ørindi, um ein skal hyggja eftir innihaldinum. Hesin partur umtalar hernaðarkvettið hjá Augusto Pinochet móti sitandi forsetanum í Chile Salvador Allende:

“Eg síggi Santiago fyllist við óndskapi

Bangnar manntómar gøtur

Býlingar við ótta

Fótbóltsvøllin við avrættaðum andstøðingum

Verksmiðjur við píndum fakfelagsleiðarum

Bygdir av harðrendum drápsliðum

Fjøll við heimleysum og forfylgdum

Skúlar við faðir og móðirloysingum

Eina rættarskipan við generalum og búrkroppum

Handilslívið við amerikonskum agentum

Europa við flóttafólki

Ein himmal við horvnum sosialistum

Eina eftirtíð við ósvaraðum spurningum”

Um allan heim gingu myndirnar av hvussu viðhaldsfólk hjá gamla stýrinum vórðu avrættað á einum fótbóltsvølli. Fólk vóru forfylgd vegna teirra politiska hugburð, meðan restin av heiminum hugdi at. Graml hevur síðan verið um, at amerikanska CIA skal hava havt ein fingur við í spælinum, og er tað helst hetta, ið frásøgufólkið sipar til á reglu tíggju. Flóttafólkini streymaðu inn í Europa, men nógv fólk hvurvu bara og komu ongantíð aftur í aftur.

Ein tann kendasti 11. september er uttan iva tann dagin, USA var álopið av yvirgangsfólki við flogførum. Fjórða ørindi er um júst henda dagin í 2001:

“Spurningar sum sveimaðu yvir Hvítu Húsunum

11. september 2001

Tá Good Morning America bleiv til breaking news á CNN

Heimsins hjarta bløðir

Flogfør full av hatri og blóðvitnum

Undir toftunum av World Trade túsund slóknað ljós

Og ein rapað verð sum ikki byggist uppaftur

Afturvendandi óveruligar myndir berast inn í stovur kring allan heim

Alt steðgar upp

Vit minnast í tøgn tey avvarðandi

Lýða á gudstænastur sum verða sendar beinleiðis

Tosa um hevnisøku og stórkríggj

Nýggj fíggindabíløt

Andlit til andlit

Fyri ella ímóti”

Hesin dagur stendur brendur inn í minnið hjá frásøgufólkinum sum tann dagurin, har heimurin rapar og ongantíð kann gerast hin sami aftur. Frásøgufólkið hevur eisini eina hóming av, hvussu væl lesarin sjálvur minnist dagin, tí á reglu tvey stendur bert dagfestingin, tí hon sigur nógv í sjálvari sær.

Frásøgufólkið vísir eisini á tær nýggju fíggindamyndirnar, ið stóðust av hesum degi. Síðan múrurin fall, vóru heimsins fíggindamyndir fánaðar. Við hesum álopi varð kósin sett til eina nýggja krossferð. Hesa ferð var talan ikki um kommunismu ella eina aðra politiska hugsjón, men um eina mentan, eina lívsáskoðan. Tvíburatornini gjørdust varðmyndir av krígnum móti yvirgangi.

Fimta ørindi er eitt framhald av tí undanfarna, men her leggur frásøgufólkið dentin á vanligu fólkini. Tey, ið onkursvegna vórðu rakt av álopunum hin 11. september:

“Meðan avvarðandi fáa kreppuhjálp

Hugsi eg um tey sum bert kunnu gráta út í myrkrið

Tey sum í neyðini ongan góðan hava at fara til

Tey sum tíðindamenn og sjónvarpslið ikki hava orku at dekka

Tey sum ikki eiga lut í kríggi

Ella partar í politikki”

Tey gloymdu fólkini, sum eingin hoyrir, eru enn eina ferð tema í einari yrking hjá Steintór Rasmussen. Tey fólkini, ið ikki ynskja kríggj, og tey, sum ikki hava nakra politiska áskoðan, men sum allíkavæl koma út fyri keðiligum hendingum.

Sætta og seinasta ørindi er eisini stutt, men hetta skínur eitt sindur burtur úr, av tí at frásøgufólkið ikki hevur nakran kropsligan leiklut her. Nú hevur hann flutt seg til at vera ein fluga á vegginum:

“11. september 2003

Doyr Anna Lindh meiningsleyst 46 ára gomul

Frá manni og børnum

Frá eini vakrari hugsjón hon trúði á

Frá sínum yrki og politiska lívi

Frá eini ókendari framtíð og óskiljandi verð

Ein tilvildarligan dag í september.”

Frásøgufólkið nýtir Onnu Lindh í staðin fyri seg sjálvan at persónliggera ørindið. Við at nevna, at hon doyði ung frá einari familju og einari vakrari politiskari hugsjón, ger hann hana til eina hetju, ið var offur fyri lívsins óskiljandi verð. Seinasta reglan vendir øllum á høvdi:

“Ein tilvildarligan dag í september.”

Aftan á at hava greitt frá øllum teimum ræðuleikum, ið eru hendir 11. september gjøgnum árini, hevur frásøgufólkið fingið lesaran til at halda, at dagfestingin nettupp ikki er tilvildarlig. Í hesari seinastu regluni liggur boðskapurin. At týdningarmiklar hendingar henda tilvildarligar dagar.

Nú hevði tað verið ógvuliga kliché, um eg tulkaði tað soleiðis, at vit øll tí skulu liva lívið fult út hvønn dag, tí at vit ongantíð kunnu vita, júst nær hin “tilvildarligi” dagurin kemur. Tað er sum so ikki skeivt, men hetta er neyvan tað, ið Steintór Rasmussen roynir at staðfesta. Sum í balladuni um Jesús Escuan, so endar yrkjarin við, at hann letur ein setning hanga í luftini, soleiðis at lesarin sjálvur kann gera sær eina niðurstøðu. Á henda hátt gerst lesarin ein partur av yrkingini og yrkjaraprosessini, og eg meti at hetta, meira enn nakað annað, er endamálið og boðskapurin við skaldskapinum hjá Steintór Rasmussen.

Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]