Primtal

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Jump to navigation Jump to search
Talskipanir í støddfrøði.
Grundleggjandi

Teljitøl {0,1,2,3..}
Primtøl { 2,3,5,7,11,.. }
Heiltøl {..-1,0,1,..}
Desimaltøl ( 1,5; 0,454; ...)
Rationell tøl
Irrationell tøl
Reel tøl ()
Imaginer tøl
Kompleks tøl (),
Algebraisk tøl
Transsendent tøl

Talsløg og serstøk tøl

Nominel
Raðtøl stødd, positión {n}
Kardinaltøl {}
p-adiskt tøl
Heiltalsrøðir
Støddfrøðiligir konstantar
Stór tøl
Endaleys

Frumtøl, eisini nevnd primtøl á føroyskum, eru teljitøl, sum eru størri enn 1, og sum bara 1 og talið sjálvt ganga upp í.

Røðin av frumtølum byrjar soleiðis: [1]

Á júst sama hátt sum tað ikki finst eitt tal, sum er størri enn øll onnur, so finst eiheldur nakað frumtal, ið er størst.[1]

Gomlu grikkarnir[rætta | rætta wikitekst]

Gomlu grikkarnir kendu væl til frumtøl. Fyri einum 2300 árum síðani skrivaði Euklid eitt støddfrøðiligt verk í 13 pørtum, ið vanliga verður nevnd Euklids Elementir. Euklid, ið livdi uml. ár 300 f.Kr., var ein grikskur støddfrøðingur, men virkaði við tað stóra bókasavnið í Aleksandria í Egyptalandi — tískil verður hann ofta róptur Euklid úr Aleksandria. Verkið Euklids Elementir er helst tann lærubókin, ið hevur havt størstu ávirkan og bestu eydnuna nakrantíð, og hevur hon lagt lunnar undir alla nútíðar støddfrøði. Hetta verk hevur fleiri týdningarmikil úrslit um frumtøl.[1]

Viðtøka[rætta | rætta wikitekst]

Frumtølini eru tey heilu positivu tølini, ið hava tveir positivar deilarar.[1]

Setningar[rætta | rætta wikitekst]

Setningur (Euklid)

Tað eru óendaliga nógv frumtøl.[1]

Setningur (Euklid)

Um eitt frumtal gongur upp í faldið , so gongur upp í ella í .[1]

Setningur (Euklid)

Eitthvørt heilt tal størri enn 1 kann skrivast sum eitt fald av frumtølum
             ,
har — og hetta kann bert gerast á ein hátt. Vit siga, at vit hava loyst í frumvaldir.[1]

Frumtalstvíburar[rætta | rætta wikitekst]

Frumtalstvíburar eru frumtalpør, sum eru skipað á tann hátt, at millum tað fyrra frumtalið og tað seinna frumtalið er ikki meira enn eitt tal, t.v.s .

Røðin av frumtalstvíburum byrjar soleiðis:

Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]

Keldutilfar[rætta | rætta wikitekst]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Gunnar Restorff: Frumtøl, kontonummur og strikukotur, snar.fo