Løgtingsval

Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Far til: navigatión, leita

Endamálið við løgtingsvali er, at velja tinglimir at sita á Løgtingi. Valskipanin hevur verið rættiliga ymisk gjøgnum tíðirnar. Løgtingsval verða hildin við einum millumbili, sum í mesta lagi er fýra ár.

Núverandi skipan[rætta | rætta wikitekst]

Núverandi valskipan er lutfalsval millum politiskar flokkar í einum landumfevnandi valdømi. 33 tinglimir verða valdir. Skipanin hevur verið galdandi frá løgtingsvalinum í 2008 og er enn galdandi, tó at ávísar royndir verða gjørdar at fáa okkurt slag av valdømisskipan aftur.

Søga[rætta | rætta wikitekst]

Áðrenn 1906 var løgtingsvalskipanin meirilutaskipan. Tað merkir, at ein lítil meiriluti kundi fáa allar tingsessir, meðan ein næstan líka stórur minniluti ongan fekk. Slíka skipan dámdu føroyingum ikki, og tí varð hon broytt til lutfalsskipan.

Henda nýggja lutfalsskipanin var ikki fullkomin tó. Í 1918 fekk Sambandsflokkurin 50,2% av atkvøðunum og Sjálvstýrisflokkurin 49,8%. Men Sambandsflokkurin fekk bara 9 tinglimir og Sjálvstýrisflokkurin 11.

Kvinnur fingu valrætt til løgtingsval í 1916 og kundu fyrstu ferð velja í 1918.

Í 1923 varð vallógin endurskoðað soleiðis, at eitt skiftandi tal av eykaumboðum skuldi útjavna møguligt skeivt býti millum politiskar flokkar. 3 tinglimir kundu veljast soleiðis. Í 1930 varð hetta talið hækkað til 5.

Valskipanin varð so lagað til í 1978, at tilsamans 27 tinglimir skuldu veljast í seks valdømum við ymiskum støddum. Eitt lógarásett tal av tinglimum í hvørjum valdømi. Samsvaraðu valdu tinglimirnir hjá flokkunum ikki lutfalsliga við samlaða atkvøðubýtið hjá flokkum, vórðu upp til 5 tinglimir eykavaldir. Soleiðis hevur Løgtingið skiftandi tal av tinglimum millum 27 og 32. Frá 1978, til og við løgtingsvalið í 2004 var altíð tørvur á øllum teimum eykavaldu.

Valúrslit[rætta | rætta wikitekst]

Niðanfyri sæst talva við prosentbýtinum á løgtingsvali hjá hvørjum flokki sær í øllum landinum tilsamans eftir floksbýtið í 1906, tá ið fyrstu føroysku politisku flokkarnir blivu til. Jú longri afturi í tíðini løgtingsvalið er, jú verri passa bókstavirnir við valstavirnar hjá flokkunum.

A er Fólkaflokkurin G er Verkamannafylkingin M er Frælsisfylkingin
B er Sambandsflokkurin H er Miðflokkurin N er Sosialistiski Loysingarflokkurin
C er Javnaðarflokkurin I er Vinnuflokkurin O er Hin Føroyski Flokkurin
D er Sjálvstýrisflokkurin J er Loysingarflokkurin U er Uttanflokka
E er Tjóðveldisflokkurin K er Hin Stuttligi Flokkurin T er Tilsamans
F er Framsókn (2011-) / Kristiligi Fólkaflokkurin (1958-98) L er Framsóknarflokkurin / Miðnámsflokkurin


Prosentbýti A B C D E F G H I J K L M N O U T
201129/10 22,5 24,7 17,7 4,2 18,3 6,3 6,2 100
200819/1 20,1 21,0 19,3 7,2 23,3 8,4 0,7 100
200420/1 20,6 23,7 21,8 4,6 21,7 5,2 2,4 100
200230/4 20,8 26,0 20,9 4,4 23,7 4,2 100
199830/4 21,3 18,1 21,9 7,6 23,8 2,5 0,8 4,1 100
19947/7 16,0 23,4 15,3 5,6 13,7 6,3 9,5 5,8 1,9 2,4 100
199017/11 21,9 18,9 27,5 8,8 14,7 5,9 2,3 100
19888/11 23,2 21,2 21,6 7,1 19,2 5,2 2,1 0,0 100
19848/11 21,6 21,2 23,4 8,5 19,5 5,8 100
19808/11 18,9 23,9 21,7 8,4 19,0 8,2 100
19787/11 17,9 26,3 22,3 7,2 20,3 6,1 100
19747/11 20,5 19,1 25,8 7,2 22,5 2,5 2,5 100
19707/11 20,0 21,7 27,2 5,6 21,9 3,5 100
19668/11 21,6 23,7 27,0 4,9 20,0 2,8 100
19628/11 20,2 20,3 27,5 5,9 21,6 4,4 100
19588/11 17,8 23,7 25,8 5,9 23,9 2,9 100
19548/11 20,9 26,0 19,8 7,1 23,8 2,5 100
19508/11 32,3 27,3 22,4 8,2 9,8 100
19468/11 40,9 28,7 28,1 2,3 100
19456/11 43,4 24,4 22,8 9,4 100
194324/8 41,5 28,3 19,9 10,4 100
194030/1 24,7 32,3 23,9 16,2 1,6 1,3 100
193628/1 33,7 24,0 34,2 8,1 100
193219/1 50,1 10,5 37,3 0,2 1,8 100
192823/1 46,1 10,6 42,3 1,0 100
192422/1 58,7 39,1 2,2 100
192010/11 58,4 41,6 100
191824/4 50,3 49,7 100
191628/2 37,9 51,7 10,4 100
19142/2 52,8 47,2 100
19122/2 52,3 41,6 6,0 100
191012/2 72,3 24,3 3,4 100
19082/2 66,1 33,9 100
190618/7 62,4 37,6 100

Talvan niðanfyri sýnir valdar tinglimir á sama hátt sum talvan omanfyri sýnir prosentbýti millum politisku flokkarnar:

Tinglimir A B C D E F G H I J K L M N O U T
201129/10 8 8 6 1 6 2 2 33
200819/1 7 7 6 2 8 3 0 33
200420/1 7 7 7 1 8 2 0 32
200230/4 7 8 7 1 8 1 32
199830/4 8 6 7 2 8 0 1 0 32
199417/7 6 8 7 2 8 0 0 1 0 0 32
199017/11 7 6 10 3 4 2 0 32
19888/11 8 7 7 2 6 2 0 0 32
19848/11 7 7 8 2 6 2 32
19808/11 6 8 7 3 6 2 32
19787/11 6 8 8 2 6 2 32
19747/11 5 5 7 2 6 1 0 26
19707/11 5 6 7 1 6 1 26
19668/11 6 6 7 5 1 1 26
19628/11 6 6 8 2 6 1 29
19588/11 5 7 8 2 7 1 30
19548/11 6 7 5 2 6 1 27
19508/11 8 7 6 2 2 25
19468/11 8 6 4 2 0 20
19456/11 11 6 6 0 23
194324/8 12 8 5 0 25
194030/1 6 8 6 4 0 0 24
193628/1 8 6 8 2 24
193219/1 11 2 8 0 0 21
192823/1 10 2 11 0 23
192422/1 13 10 0 23
192010/11 10 10 20
191824/4 9 11 20
191628/2 10 9 1 20
19142/2 12 8 20
19122/2 13 7 0 20
191012/2 13 7 0 20
19082/2 13 7 20
190618/7 12 8 20

Viðmerkingar: í 1946 stillaðu Javnaðarflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin upp saman. Í talvuni við prosentbýti, er hetta sett undir Javnaðarflokkin. Í talvuni við tinglimum er hetta sett undir báðar flokkarnar.

Keldur[rætta | rætta wikitekst]

  • Løgtingið 150. Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003. Ss. 78-79, 149-175.
  • Val og valtøl. Einar Waag, Egið forlag, Klakksvík 1966. Ss. 1-12.